TIÐINDI     SOSIALURIN

Hvussu verður valúrslitið roknað?

Hvussu verður tingmannabýtið hjá teimum ymisku flokkunum ásett? Og hvussu ber tað til, at ein flokkur kann ganga aftur í prosentum, men kortini fáa fleiri tingfólk? Vit hava spurt Petur F. Zachariasen, pensjóneraðan støddfrøðing og hagfrøðing, hvussu valúrslitið verður roknað

Petur F. Zachariasen, matematikari og hagfrøðingur



– Vit nýta tað, ið verður kallað størsti brøkur ella Hamilton hátturin, tá ið vit rokna úrslitið, sigur Petur F. Zachariasen.

Tinggáttin

Hann greiðir frá, at fyri at ein flokkur skal sleppa inn um tinggáttina, skal viðkomandi flokkur hava minst 1/33 part av atkvøðunum. Tað vil siga, at flokkurin skal hava í minsta lagi 3,03 prosent av atkvøðunum. Hevur flokkurin færri atkvøður, so fær flokkurin ikki tingumboðan.

– Atkvøðurnar hjá møguligum flokkum, sum ikki røkka tinggáttina, verða saman við ógildigum og blonkum atkvøðum drignar frá samlaða atkvøðutalinum. Hetta talið verður síðani býtt við 33, sum er tingmannatalið.

Størsti brøkur

Taka vit valúrslitið frá løgtingsvalinum 2015 sum dømi, so var atkvøðutalið 32.374. Tað verður so býtt við 33. Tað gevur 981,03.
Veljaratølini hjá hvørjum einstøkum flokki verður so býtt við 981,03. Úrslitini eru hesi (sí talvu 1)

-----------

Talva 1
                                            Atkvøður       Brøkur          Eyka (hægsti brøkur)
A: Fólkaflokkurin                  6102              6,22

B: Sambandsflokkurin       6046              6,16

C: Javnaðarflokkurin         8093              8,25

D: Sjálvstýri                       1305              1,33               + 1

E: Tjóðveldi                        6691              6,82               + 1

F: Framsókn                       2241              2,28

H: Miðflokkurin                 1779              1,81               + 1

Vald                                                          30                  3

Talva 1
Valúrslit frá løgtingsvalinum 2015. Útrokningar eftir størsta brøki, hvussu nógvar tingsessir hvør flokkur fær. 
--------



Fyrst verður hugt eftir heilu tølunum, sum vísa, hvussu nógv umboð hvør flokkur fær. Tá ið talt verður saman sæst, at 30 eru vald. Men 33 skulu veljast. Tað merkir, at trý umboð skulu finnast afturat. Her verður hugt eftir brøkunum, og trýggir teir hægstu brøkarnir fáa umboð.

Við hesum roknihátti verður funnið, hvussu nógv umboð hvør flokkur hevur rætt til at fáa í mun til atkvøðutalið.

Tá ið hugt verður eftir, hvørji tingfólk eru vald á hvørjum lista, so eru tað tey, ið hava flestar atkvøður á listanum. 

– Fyrimunirnir við skipanini eru at tingmannabýtið er altíð kvotufast og tætt upp á kvotubýtið. Hátturin er eisini lættur at brúka og kennist rættvísur, sigur Petur F. Zachariasen.

Men hann vísir eisini á, at ein vansi kann vera, at lutfalslig framgongd hjá einum flokki kann føra til eina fækkan av tingsessum hjá sama flokki.

Hví fekk Sjálvstýri fleiri tingfólk hóast afturgongd?

Men hvussu ber tað til, at til dømis Sjálvstýri fór aftur við 0,1 prosentum í 2015 í mun til valið í 2011, men at teir fóru frá einum tingfólki í 2011 til tvey tingfólk í 2015?

– Vit skulu síggja burtur frá prosentunum, tí tey kunnu órógva. Roknað verður eftir størsta brøki, og tað fall øðrvísi út á valinum í 2015 í mun til 2011. Tað er tað, sum ger munin, sigur Petur F. Zachariasen.

Úrslitið við seinasta val var sostatt sera tætt. Framsókn var bara 0,05 prosent aftanfyri Sjálvstýri, og sera tætt við at fáa ein mann valdan afturat. Sum úrslitið fall út, skuldi Framsókn havt umleið 50 atkvøður afturat, so høvdu teir fingið triðja tingfólkið, og Sjálvstýri hevði bara fingið eitt tingfólk. Líka í hølunum á Framsókn lá Javnaðarflokkurin, teir lógu bara 0,08 prosent aftanfyri Sjálvstýri. Hetta vísir, at tær einstøku atkvøðurnar hava sera stóran týdning og kunnu flyta nógv.

------------------- 

 

Lógin um løgtingsval

 

Í løgtingslóg nr. 61 frá 26. mai 2010 um broyting í løgtingslóg um val til Løgtingið stendur undir § 32:

§ 32 verður orðað soleiðis:

”§ 32. Uppgjørt verður, hvussu nógvar atkvøður, hvør góðkendur listi hevur fingið tilsamans. Samlaða atkvøðutalið hjá øllum listum, sum hava fingið í minsta lagi 1/33 part av atkvøðunum, verður býtt við tingmannatalinum (33). Við hesum tali verða atkvøðutølini hjá flokkunum býtt, og við hesum roknihátti verður funnið, hvussu nógv umboð hvør flokkur hevur rætt til at fáa í mun til atkvøðutalið. Geva teir við býti framkomnu býtingarpartar tilsamans, tá ið brøkarnir verða tveittir burtur, ikki 33 tingumboð, verða teir størstu brøkirnir hækkaðir, til hetta tal er rokkið (hátturin við størsta brøki). Standa atkvøður á jøvnum, ger lutakast av.

Stk. 2. Á hvørjum lista verða fólk vald eftir persónliga atkvøðutalinum. Standa atkvøður á jøvnum, ger lutakast av.

Stk. 3. Valnevndin gevur teimum soleiðis valdu valbræv.

Stk. 4. Valnevndin sendir landsstýrismanni atkvøðutilfarið og váttaða útskrift av valbókini. Atkvøðutilfarið verður goymt í eitt ár og skal síðani forkomast.

Petur F. Zachariasen, matematikari og hagfrøðingur