TIÐINDI     SOSIALURIN

Manglar virðing fyri bóndum og festarum

– Tá ið lógirnar ikki verða hildnar og virksemi hjá bóndunum ikki verður virt, so fara teir upp á bakbeinini. Tað er ikki løgið. Men vit vilja fegin samstarv, sigur Símun Gullaksen, nýggjur stjóri í Jarðum

Símun Gullaksen, stjóri í Jarðum



Seinasta árið hevur stór ósemja verið millum bøndur og festarar á aðrari síðuni, og so fleiri av høvuðsleikarunum í ferðavinnuni á hinari.

Stjórin í Visit Faroe Islands, Guðrið Højgaard, segði soleiðis í Sosialinum fyri viku síðani:

– Tað er eitt stórt stig frá bóndalívi til ferðavinnu. Tað, sum nakrir bøndur og óðalsmenn hava gjørt viðvíkjandi ferðavinnu í Føroyum, hevur tíverri verið til skaða fyri ferðavinnuna. Ongastaðni í Norðurlondum kostar tað at ganga eftir skervi og sandi. Men tað kostar tað nú í Saksun. Fólk fáa heldur ikki kvittanir. Tað uppliva tey millum annað á Trælanípuni. Prísstøði er eisini at undrast á. Um fólk skulu rinda, so skulu tey eisini fáa eina tænastu. Hetta hevur tíverri gjørt, at nógv ferðafólk hava fingið eina neiliga mynd av Føroyum, segði Guðrið Højgaard.

Lóggávan skal virðast
Stjórin í Jarðum, Símun Gullaksen, vísir á, at tað grundleggjandi manglar virðing fyri arbeiði og rættindunum hjá bóndum og festarum.
– Vit hava lóggávu á økinum, og hon skal bara virðast. Møguliga skal tó okkurt smávegis snikkast til, sigur Símun Gullaksen.

Tað, sum hann millum annað sipar til, er, at fólk kunnu ikki bara fara, tá ið tey hava hug og ganga, har teimum lystir. Hann vísir á, at tað órógvar landbúnaðin, millum annað lembingina, rakstur, haruskjóting, og at hagin slítist sera illa, har nógv fólk ganga, og at har verður einki bit eftir til seyðin.

– Verandi lóg kann væl nýtast. Hon sigur millum annað, at eigarin skal spyrjast, áðrenn farið verður í hagan. Tað skal bara haldast, sigur hann.

 

Útlendingar gjalda, føroyingar ókeypis

Hann vísir á, at Jarðir ynskir ikki at taka rættin frá føroyingum at fara í hagan.

– Tað er ferðavinnan, ið skal rinda fyri at uppliva føroysku náttúruna. Tað vil siga útlendsk ferðafólk. Men eru tað stórir føroyskir skipaðir bólkar, ið fara avstað, so skulu tey eisini rinda, sigur Símun Gullaksen.

Tá ið talan er um føroyingar, ið hava útlendskar gestir á vitjan í Føroyum, sigur formaðurin í Jarðum soleiðis.

– Um tú til dømis hevur tveir danskar vinir á vitjan í Føroyum, og tú fert og vísir teimum vøkru náttúruna, so skulu teir ikki gjalda fyri tað, sigur Símun Gullaksen.

Men hvat við almannarættinum at ganga í haga?

– Almannarætturin at ganga kann ikki útinnast í Føroyum, tí tað er nú einaferð soleiðis, at hagarnir í Føroyum í høvuðsheitinum verða nýttir til landbúnaðarendamál og eru matrikkuleraðir. Hartil eru sera fá tílík litra økir, tað vil siga alment skrásettir vegir – so tað er burturvið at tosað um ein almannarætt í Føroyum, sigur Símun Gullaksen.


Virðingin manglar

Formaðurin í Jarðum vísir á, at tey flestu kenna alt ov lítið til, hvussu viðurskiftini eru skipað hjá bóndum.

– Vit hava fýra lógir at halda okkum til. Tað eru hagalóg, lóg um landsjørð, girðingarlóg og matrikkullógin. Tey, sum siga, at vit bara rinda 50 til 100 krónur í leigu um árið, og so hava vit ræðisrættin á øllum, kenna als ikki til viðurskiftini. Vit hava eisini eitt festibræv, har tað liggur í, at vit millum annað mugu halda garðin, ogn, hegn og annað. Festibrævið er umsetiligt og hevur somu rættindi sum ognarbrøv. Um ognin ikki er væl hildin, hevur hon einki virði. Tí ber tað stórar útreiðslur við sær at hava ein garð, sigur hann.
Hann vísir á, at eingin í Føroyum verður ríkur av at vera bóndi.

– Teir flestu bøndurnir hava okkurt annað starv við síðuna av. Tað er áhugin fyri landbúnaðinum, sum drívur verkið. Ferðavinnan kann vera eitt bein við síðuna av, sum bøndur kunnu hava, men av teimum 784 milliónunum, sum Visit Faroe Islands reypar um, at ferðavinnan kastar av sær, endar næstan einki hjá bóndunum. Tað eru onnur, sum forvinna peningin, og í alt ov stóran mun dettur peningur ikki niður, har hann eigur. Men hetta skal broytast. Vit, sum vara av jørðini í Føroyum, skulu sjálvandi verða ein náttúrligur partur av ferðavinnumenningini, og vit skulu sjálvandi hava møguleikan at flyta okkum partvíst yvir í tænastuvinnuna, soleiðis at hetta kann betra um raksturin, sigur hann.

Stórlætni frá Visit Faroe Islands
Hann heldur, at ferðavinnusmiðir og Visit Faroe Islands hava verið stórlátin.
– Tey flestu ferðafólkini koma ikki til Føroya fyri at sova á einum Hilton hotelli í Havn ella at eta á fínari matstovu. Tað er gott, at tey hava góðar umstøður. Men tey koma fyrst og fremst vegna føroysku náttúruna. Tað er ikki sørt stórlætni, tá ið vit fáa at vita frá Visit Faroe Islands og øðrum, at vit bara skulu makka rætt, sigur hann.

Hann vísir á, at tey millum annað hava upplivað tað soleiðis, tá ið Visit Faroe Islands í fjør og aftur í ár ætlaðu at hava tiltakið ”Closed for maintenance”, har ferðafólk koma at gera og bøta um gøtur ymsastaðni í landinum.

– Tey spyrja ikki jarðareigararnar um loyvi, ella hvat vit halda. Tey tosa kanska við eina kunningarstovu og onkra kommunu. Onkur jarðareigari er tó stutt frammanundan spurdur, men samstundis hevur viðkomandi fingið eitt skjal at skriva undir, at hann ikki skal taka pengar frá ferðafólki at ganga gøtuna, sum ferðafólk bøta um. Hetta ber als ikki til. Um tey ynskja, at vit skulu vera við, so mugu vit hava ein dialog. Strategiin má fullkomiliga broytast, sigur Símun Gullaksen.

 

Eyka bein at standa á

Stjórin í Jarðum vísir á, at føroyski bóndin og festarin fegnir vilja vera partur av ferðavinnuni.

– Sum nevnt eru fleiri bøndur og festarar, ið hava annað arbeiði við síðuna av. Teir síggja ferðavinnuna sum eitt eyka bein at standa á. Fleiri vilja gera nakað við ferðavinnuna í staðbundna økinum, men nógvir kenna seg yvirrendar av øðrum fólki innan ferðavinnuna, sum koma inn á teirra øki. Tá ið lógirnar ikki verða hildnar og virksemi hjá bóndunum ikki verður virt, so fara teir upp á bakbeinini. Tað er ikki løgið, sigur Símun Gullaksen.


Møsn at vit ikki duga ferðavinnu

Hann hevur tosað við fleiri av bóndunum og festarunum, har nógv ferðafólk koma, og nú ætla teir at skipa seg enn betur, so teir eru til reiðar at taka móti ferðafólki í 2021.

– Jarðir hevur keypt heimasíðuna hiking.fo, og hana ætla fleiri bøndur at nýta sum pall at bjóða túrar og aðrar tænastur til ferðafólk í tí staðbundna økinum. Í fyrsta umfari verður tað serliga á teimum 10-15 støðunum, har flest ferðafólk koma. Men við tíðini verður vaksið um tað, sigur hann.

Hann heldur ikki, at bøndurnir nú fara at troka onkran ferðasmið, sum longu ger túr í økinum, av.

– Onkur sigur, at tað mugu vera professionellir ferðaleiðarar, sum hava við ferðafólk at gera. Tað er møsn at siga, at vit ikki duga at reka ferðavinnu. Tað duga vit sanniliga, og vit kunnu gera tað betur enn onnur. Vit eru jú serfrøðingar, tá ið talan er um at røkta haga og lendi. Bøndur og festarar vita møguliga ikki, hvussu eitt hotell verður rikið, men vit duga sanniliga at skipa góðar túrar fyri fólki í høgum og náttúruni, har vit eru best kend. Tað er stórlætni at halda, at bøndur einki duga. Tað eru fleiri bøndur, ið hava góðar útbúgvingar, og við at menna ferðavinnupartin, er tað sjálvandi nærlagt, at vit finna okkum røttu starvsfólkini og møguliga skipa fyri ferðavinnuskeiðum, sum eru hóskandi til okkara øki, sigur Símun Gullaksen. 


Føroyskar vørur

Hann vísir á, at landbúnaður og eginnýtsla er bara 2-3% av BTU. Men um ferðavinna og landbúnaður verða tengd saman, so kann tað vera 5-10% av BTU.

– Landbúnaður á staðnum kann eisini nýta nógv av tí, sum verður framleitt á garðinum til ferðavinnu. Tað kann vera føroyskur matur, ymiskt, sum veksur í urtagarðinum, gastronomi og annað, sigur hann.

Hann vísir á, at tørvur er at bøta um viðurskiftini á fleiri av støðunum, har nógv ferðafólk koma út í náttúruna.

– Har nógv ferðafólk koma, mugu vit hava góðar gøtur at ganga á, vesiviðurskifti, og møguliga parkeringspláss og matarstøð. Um tað er neyðugt, so mugu vit møguliga taka pengar frá fólki fyri at fáa til dømis gøtur gjørdar. Onnur skulu ikki blanda seg uppí, hvat vit vilja taka pengar fyri, sigur Símun Gullaksen.

Landbúnaður er ikki ímóti ferðavinnuni

Jarðir hevur sum sagt verið í samskifti við Vinnumálaráðið.

– Vit fara beinleiðis til teirra, ið yvirskipað leggja leistin fyri ferðavinnuni, Vinnumálaráðið, og ikki til ein stovn undir Vinnumálaráðnum. Eg tosi væl við Guðrið Højgaard og Jóhan Paula Helgason frá Visit Faroe Islands, og tey gera eitt gott arbeiði at fáa ferðafólk til Føroya. Vit fara eisini í næstu viku, at seta okkum saman við Vinnumálaráðnum, sigur hann.

– Tað eru fleiri bøndur, ið eru ørkymlaðir. Eg havi sagt, at vit skulu nokk finna eina loysn, men tað er umráðandi, at báðir partar lurta eftir hvørjum øðrum, geva seg og virða hvønn annan, sigur hann.

Hann vísir á, at neyðugt er at fáa gott samstarv.

– Landbúnaður skal ikki setast upp ímóti ferðavinnuni. Landbúnaður skal hinvegin eisini vera partur av ferðavinnuni. Okkara áhugi er at fáa samstarv. Um Vinnumálaráðið heldur, at Visit Faroe Islands eisini skal við í prátið, so mugu teir kalla tey inn. Um vit ikki vera hoyrd, so kunnu vit eisini steingja allar hagar sambært galdandi lóggávu, sigur Símun Gullaksen.

Símun Gullaksen, stjóri í Jarðum