TIÐINDI     SOSIALURIN

Sálarsjúk hava ongan at ringja til

- Um tú hevur sjálvmorðstankar uttan at hava nakran at ringja til, so er tað nokkso álvarsligt. Tí er tað umráðandi at hava eina telefonhjálp, sum svarar alt samdøgrið, sigur ein ungur maður, sum saknar eina bráðfeingis telefontænastu at hjálpa sær í sambandi við hansara sálarligu avbjóðingar

Tilvildarlig mynd (Mynd: Ólafur Steinar Gestsson/Ritzau Scanpix)



Um tú dettur og meiðslar teg, veitst tú beinanvegin, hvønn tú skalt ringja til. Tú ringir til tín kommunulækna ella til lækavaktina á 1870. Sært tú eitt ferðsluóhapp, ella ert tú í lívsvanda, ringir tú til vaktsentralin á 112.

Men um tú brádliga gerst álvarsliga illa fyri sálarliga, so er eingin hjálp at heinta, sum er beinleiðis tilætlað tær.

Hetta veit ein ungur maður, vit hava hitt, alt um. Hann hevur nevniliga upplivað at verið í støðum, har alt honum tørvaði var ein bráðfeingis telefonhjálp.

- Har er eingin, sum eg kann ringja til, tá eg havi depressivar niðurtúrar, ella um eg fái eitt óttaherðindi. Eg má bara bíða í tveir tímar, inntil tað er runnið av aftur, sigur maðurin, sum av persónligum ávum ynskir at vera dulnevndur í hesari greinini.

Seinastu tvey árini hevur hann stríðst serliga nógv við tunglyndi, og so hevur hann eisini angist. Í fjørsummar kom tað har til, at hann varð innlagdur á psykiatiska depilin í eina tíð.

- Tú kanst gera skaða á teg sjálvan

Ungi maðurin eftirlýsir eina bráðfeingis telefonlinju, sum er ætlað fólkum í hansara støðu. Telefonin skal svara alt samdøgrið, og har skulu serkøn vera tøk at vegleiða persónin hinumegin hornið. Endamálið skal vera at fyribyrgja, at sálarliga sjúk fólk gera skaða á seg sjálvan. 

- Um tú hevur tunglyndi, og niðurtúrarnir blíva nóg ringir, kanst tú væl fáa sjálvmorðstankar. Og um tú hevur sjálvmorðstankar uttan at hava nakran at ringja til, so er tað nokkso álvarsligt. Tí er tað umráðandi at hava eina akutta telefonhjálp, sigur hann og vísir á vandan við ikki at hava nakran at tosa við, sum kann sissa seg.

- Tú kanst enda við at gera álvarsligan skaða á teg sjálvan. Tú kanst enntá fara so langt, at tú kanst gera av við teg sjálvan.

Dulnevndi unglingin sær tað sum ómakaleyst at innføra eina slíka tænastu. Hann sigur, at mann kundi sett fólk at arbeiða í dag- og náttarvaktum, soleiðis at hjálpin altíð bara er eitt uppkall burtur. 

Eingin kundi hjálpa

Dulnevndi maðurin minnist aftur á seinast, tá hann fekk eitt ógvusligt óttaherðindi. Hann hyperventileraði í ein góðan tíma og visti ikki síni livandi ráð.

- Eg lá sum ein stungin hundur, sigur hann.

Óttaherðindi eru sera óbehagilig, og mann skilir ikki, hvat hendir, annað enn at mann er óvanliga bangin. Vanlig eyðkenni eru sveitti, hjartabankan og at mann ristist uttan at hava tamarhald á sær sjálvum.

Maðurin greiðir frá sínari roynd at fáa onkran at hjálpa sær viðvíkjandi akuttari hjálp til sálaravbjóðingar. 

- Eg ringdi til Landssjúkrahúsið og spurdi, hvønn eg kundi ringja til. Tey vistu ongan. So ringdi eg til Sinnisbata, men tey vistu heldur eingi ráð, sigur hann.

Hann hevur roynt at gjørt allar teir viðkomandi myndugleikarnar varugar við hansara ynski. Men hann hevur ikki fingið nakað ordiligt svar frá stovnunum, sum hava við sálarsjúku í Føroyum at gera.

- Eg skilji ikki hví, einki er hent enn, sigur hann.

- Óbehagiligt at ringja til 112

Tó veit hann, at tað ber til at ringja til alarmsentralin á 112, um mann er í neyð. Men hetta er ikki ein optimal loysn.

- Tað er nokkso óbehagiligt, at tað einasta staðið, mann kann ringja til, er 112. Mann tímir ikki ordiliga at ringja til 112, hvørja ferð mann hevur sálarligar trupulleikar, sigur hann.

Tað eru alsamt fleiri fólk, ið fáa staðfest tunglyndi og angist, og hetta er ungi maðurin væl vitandi um. Hann hevur fleiri ferðir hjálpt vinfólki og kenningum burturúr keðiligum støðum. Hóast hann hjálpir teimum við opnum ørmum, vildi han ynskt, at tey eisini kundu fingið serkøna hjálp frá onkrum øðrum, ið var tøkur í einari telefon alt samdøgrið.

- Tá onkur vinfólk hava tað trupult, tosa tey við meg um tað. Men tíni vinfólk kunnu ikki vera tínir sálarfrøðingar, og tey kunnu heldur ikki altíð loypa frá øllum fyri at hjálpa tær. Hvat gert tú, tá tey ikki kunnu hjálpa tær? Og hvønn tosar tú við, tá eingin bráðfeingis telefonhjálp er? spyr hann retoriskt

Hann leggur dent á, at telefonhjálpin ikki neyðturviliga bara skal venda sær til fólk í bráðfeingis neyð. Ynskið er bara at hava eitt telefonnummar, sum hann veit, at hann altíð kann venda sær til og fáa vegleiðing.

Innlagdur heldur enn at tosa

Ungi maðurin sigur, at myndugleikarnir í Føroyum ikki er nóg dugnaligir til at taka hond um fólk við sálarligum avbjóðingum. 

- Um tú fortelur læknanum, at tú stríðist við alt hetta, sum eg stríðist við, so kanst tú risikera at blíva innlagdur. Men tað er ikki altíð, at tú hevur tørv á at verða innlagdur. Onkuntíð hevur tú bara tørv á at fáa onkran at tosa við, sigur hann og greiðir víðari frá.

- Tað, sum so hendir, er, at fólk tora ikki at fortelja nøkrum um sína sálarliga støðu. Tí um tey siga tað hart, so kunnu tey blíva innløgd. Tað er einki galið við at vera innlagdur, men tað er bara ikki altíð neyðugt.

Í dag hevur dulnevndi maðurin tað eftir umstøðunum gott, millum annað tí hann tekur heiligvág fyri sínar diagnosur. Tí fær hann ikki óttaherðindi og heldur ikki so ofta depressivar niðurtúrar. Men kortini ynskir hann at føla seg tryggan við at vita, at onkur altíð er har at lofta honum, um hann nú skuldi komið í óbehagiligu støðuna aftur og fingið eitt óttaherðindi ella ein niðurtúr - men tað er tað ikki ordiliga.

Tilvildarlig mynd (Mynd: Ólafur Steinar Gestsson/Ritzau Scanpix)